Hoe NeuroRC het brein opnieuw uitdaagt
Mensen met niet-aangeboren hersenletsel (NAH) die niet meer samen met hun gezin eten, omdat het te druk is. Die de supermarkt mijden vanwege licht en geluid. Hun wereld wordt kleiner, hun sociale cirkel krimpt, werken lukt vaak niet meer. Veel van hen hebben al een langdurig revalidatietraject achter de rug. Ze hebben leren omgaan met hun beperkingen, maar vragen zich af of dit écht het eindpunt is. Dit zijn de mensen die terechtkomen bij NeuroRC in Leeuwarden; voor een vooruitstrevende behandeling, die elders in het land nog niet op deze specifieke manier wordt aangeboden.
tegen de stroom in
Rosanne Koster, huisarts en verbonden aan NeuroRC, vertelt: “In de reguliere revalidatie staat vaak voorzichtigheid centraal: binnen je grenzen blijven, prikkels vermijden en je beperkingen leren accepteren. En dat is niet verkeerd, maar een deel van de mensen met NAH bereikt hierdoor geen maximale groei.” Ze zag het als huisarts keer op keer gebeuren. Mensen die vastliepen na hersenletsel. “In de reguliere zorg leer je mensen omgaan met beperkingen. Dat is belangrijk. Maar ik zag ook mensen bij wie ik dacht: hier zit nog rek in. Hier is nog potentie.”
Toen ze zelf op haar 32e een herseninfarct kreeg, merkte ze hoe beperkt het perspectief op herstel soms is. “In Nederland kreeg ik te horen: dit is het, leer ermee leven. Maar ik wilde meer.” Die zoektocht bracht haar naar Amerika, waar ze kennismaakte met een intensieve vorm van hersentraining waarin wél ruimte was voor herstel.
meer dan accepteren
Enkele jaren nadat Rosanne terug was uit Amerika, stond ze samen met (onder andere) prestatiepsycholoog Kees Wallis aan de wieg van NeuroRC. Hij deelt de visie van Rosanne dat er soms meer mogelijk is dan men denkt: “Een belangrijke pijler van de meer conventionele aanpak is leren omgaan met en accepteren van wat niet meer mogelijk is, en het ontwikkelen van compensatiestrategieën,” vertelt hij. “Dat is waardevol, maar het verschilt wezenlijk van het actief werken aan herstel en hervinden van perspectief.
In eerste instantie werkten ze binnen de bestaande vergoedingsstructuren van de GGZ. Maar hun aanpak paste niet goed binnen die kaders en dus kwamen ze voor een keuze te staan: aanpassen aan het systeem, of zelfstandig verder gaan. Ze kozen voor het laatste en breidden in de jaren daarna flink uit. Tegenwoordig staat er een volledig multidisciplinair team klaar voor de cliënten van NeuroRC, in een prachtig, historisch pand in de Leeuwarder binnenstad. Hier kunnen cliënten op loop- of fietsafstand makkelijk een hotel of B&B vinden, voor als ze tijdens de intensieve trainingsweek in de stad willen blijven.
Ondertussen weten cliënten uit heel Nederland, en zelfs uit andere delen van Europa, NeuroRC ook te vinden in de Friese hoofdstad. Uit alle windstreken komen mensen voor hun vooruitstrevende behandelmethode: “Zo zijn hier zelfs al deelnemers geweest uit Oostenrijk en Spanje en hebben we nu contact met mensen uit Portugal en Zweden”, vertelt Kees met een glimlach. “Bovendien,” vervolgt hij, “onze behandeling is voor Nederlanders én andere Europeanen altijd nog een stuk dichterbij dan het alternatief in Amerika.
een eigen koers
Het innovatieve programma van NeuroRC heeft één helder uitgangspunt: neuroplasticiteit, het vermogen van het brein om zich aan te passen en nieuwe verbindingen te maken. “We brengen mensen bewust in situaties waarin ze moeten schakelen,” zegt Kees. “Multitasken, fouten maken en fysiek en cognitief uitgedaagd worden, brengen het brein in een leerstand.
Wanneer de werkelijkheid afwijkt van wat het brein verwachtte, ontstaat een prediction error. Dit leersignaal stimuleert het brein om nieuwe verbindingen te vormen en bestaande verbindingen te versterken.”
het brein - in beweging
Cliënten trainen bij NeuroRC volgens het ABC-trainingsritme: activeren, breintraining, consolideren. Ze starten hun trainingsdagen met een korte, intensieve fysieke prikkel. Geen langdurige inspanning, maar korte piekmomenten die het brein als het ware wakker schudden. Daarna volgt de breintraining, waarin motoriek, balans en cognitieve taken worden gecombineerd. Iemand staat bijvoorbeeld op een balansbal, terwijl hij rekensommen doet en tegelijkertijd jongleert met muziek op de achtergrond. Daarna volgt gerichte rust, want leren vraagt verwerking.
door de dip heen
Zo’n intensieve week vraagt heel wat. Veel cliënten ervaren juist méér klachten in de eerste dagen: vermoeidheid, hoofdpijn, overprikkeling. “Dat hoort erbij,” zegt Rosanne. “Je gaat over grenzen heen die je misschien jarenlang zorgvuldig hebt bewaakt. Grenzen rondom inspanning, sociale situaties, prikkels. Maar juist daar ontstaat ruimte voor verandering.”
Herhaalde blootstelling aan deze prikkels stelt de cliënt in staat opnieuw te leren dat ze veilig zijn. Naast neuroplasticiteit speelt mogelijk het mechanisme van verwachtingsfalsificatie een rol: het brein verwacht gevaar of overbelasting, maar ervaart veiligheid. Dat verschil werkt als een correctiesignaal. Het zenuwstelsel leert opnieuw reguleren en sensitisatie – een toestand waarin het te scherp is afgesteld en gewone prikkels als bedreigend ervaart – kan afnemen.
De resultaten rechtvaardigen die zware periode. Op basis van hun eigen metingen en vragenlijsten zien ze bij mensen met niet-aangeboren hersenletsel gemiddeld een duidelijke afname van klachten, in veel gevallen rond de veertig procent. “Dat zijn vaak mensen die al ‘uitbehandeld’ waren,” vertelt Kees. “Mensen tegen wie werd gezegd: hier moet je mee leren leven.” De vooruitgang is vooral zichtbaar op terreinen waar de reguliere zorg weinig concrete handvatten heeft: vermoeidheid, overprikkeling, concentratieproblemen.
“Ik heb cliënten gehad die na behandeling zeggen: ik kan eindelijk weer aan tafel zitten met mijn gezin,” zegt Rosanne. “Dat zijn zulke basale dingen. Maar als je jarenlang niet hebt kunnen aanschuiven omdat het te druk voor je was, dan is dat enorme winst.”
Ook op werkgebied zien ze verandering. Zestig procent van de mensen die niet werkten, gaat weer aan de slag, soms in aangepaste vorm, maar wel met hernieuwd perspectief. “Werk betekent meer dan inkomen,” benadrukt Rosanne. “Het geeft structuur, sociale contacten, het gevoel dat je meedoet.”
groei in de toekomst
Hun ambitie is groot. Ze werken aan een digitale coach voor de eerste fase na een hersenschudding, onderzoeken toepassingen bij andere aandoeningen, zoals Post-COVID, en bouwen aan een netwerk waarin kennis gedeeld wordt.
Ze zijn blij met de korte lijnen in Friesland en de ruimte om te experimenteren: gemeente en innovatiepartners denken mee over verdere ontwikkeling. Het helpt dat de afstand tussen idee en uitvoering hier klein is. “Over vijf jaar zou ik graag zien dat we een echt expertisecentrum zijn,” zegt Kees. “Dat we anderen kunnen inspireren en opleiden. Zodat we kunnen zaaien wat ergens anders geoogst kan worden.” Rosannes droom is eenvoudiger en tegelijk groter: “Dat dit voor iedereen beschikbaar wordt. Onafhankelijk van je portemonnee.”
impact maken
Wat er ook gebeurt, één ding staat vast: er is al veel bereikt. “Veel mensen hebben nu een andere kwaliteit van leven,” zegt Kees. “Ze kijken anders naar de toekomst. Dat nemen ze ons niet meer af.” In hun kantoor hangen kunstwerken van dankbare cliënten, staan beeldjes en liggen handgeschreven kaarten. Tekenen van waardering die dieper gaan dan woorden. “Als iemand tegenover je zit en zegt: ik kan weer vader zijn, of ik kan weer oppassen op mijn kleinkinderen,” zegt Rosanne, “dan voel je hoe groot de impact is.”
Tegen de stroom in, soms. Maar altijd met beide voeten op de grond. En terwijl cliënten hier stap voor stap hun wereld weer vergroten, wordt zichtbaar wat innovatie kan betekenen, als je durft te blijven zoeken naar wat wél mogelijk is.
Blijf op de hoogte
Blijf geïnspireerd en op de hoogte van wetenswaardigheden en nieuws. Volg Merk Fryslân op Linkedin of schrijf je in en ontvang de nieuwsbrief over Merkpositionering Fryslân.