AquaZoo werkt stap voor stap aan een toegankelijke dierentuin
Leestijd: 5 minuten
Loop door dierentuin AquaZoo en je ziet ruim opgezette paden, grote dierenverblijven en de bezoekers die er samen op ontdekking gaan. Achter dat haast vanzelfsprekende decor schuilt een nieuwe manier van kijken. Niet vanuit het ontwerp van het park, maar vanuit de bezoeker. Iemand in een rolstoel, gezinnen met een grote kinderwagen, of iemand die slechtziend is. Voor directeur Jeroen Loomeijer begon daar een bijzonder leerproces.
De eerste stap richting een toegankelijker AquaZoo ontstond niet vanuit een grote verbouwing, maar een uitnodiging. In 2022 en 2023 werd AquaZoo benaderd door Karin Stiksma van Joint Projects: een organisatie die zich inzet om vrije tijd en recreatie toegankelijk te maken voor iedereen. Dankzij een subsidie van de provincie Fryslân kon een inclusieproject worden gestart.
Stapsgewijze aanpak
Onderdeel daarvan was een bezoek van het zogenoemde Rebellenteam: een groep mensen met verschillende beperkingen liep een volledige route door het park en gaf onderweg aan waar zij tegenaan liepen. "Dat leverde ontzettend veel informatie op," vertelt Loomeijer. "Je loopt zelf iedere dag door het park, maar denkt dan niet altijd na over hoe het is om op rolstoelhoogte te kijken of om ergens met een grote kinderwagen langs te moeten."
In plaats van alles tegelijk aan te pakken, koos AquaZoo voor een stapsgewijze aanpak. Eerst werden relatief eenvoudige verbeteringen uitgevoerd, zoals een groter lettertype op de plattegrond en betere informatie op de website. Daarna volgden de grotere investeringen, waarvoor een meerjarenplanning werd opgesteld.
Lager snoeien
"Toegankelijkheid is geen los project geworden," zegt Loomeijer. "We hebben een lijst gemaakt met aandachtspunten en nemen die bij iedere verbouwing of ontwikkeling mee."
Dat betekent dat toegankelijkheid inmiddels standaard onderdeel is van nieuwe projecten. Bij een nieuw dierengebied werd bijvoorbeeld direct een rolstoelhelling opgenomen in het ontwerp. Ook de groenploeg en ontwerpers werden actief betrokken. "We kwamen erachter dat struiken soms twintig centimeter lager gesnoeid moeten worden, zodat bezoekers op rolstoelhoogte ook zicht hebben op de dieren."
Voelbare klauwen
"Voor de beleving hadden we stenen in de paden gemetseld, zodat het leek alsof het dierenverblijf doorliep. Dat vonden we mooi bedacht. Totdat bleek dat het juist een groot struikelgevaar was. Toen hebben we ze weer weggehaald." Een andere ontdekking werkte precies de andere kant op. "Bij de tijgers hebben we een 3D-bord met voelbare klauwen, een oog en een staart. Dat hadden we eigenlijk bedacht als iets leuks voor kinderen. Later bleek dat juist slechtziende bezoekers daar ontzettend veel aan hebben."
Naast fysieke aanpassingen investeert AquaZoo ook in de beleving. Educatieve video's krijgen ondertiteling, informatieborden worden uitgebreid met QR-codes en medewerkers krijgen training in gastvrijheid. "Toegankelijkheid gaat niet alleen over stenen en gebouwen. Het zit ook in hoe je mensen ontvangt. Begroet niet alleen de begeleider, maar juist ook de persoon met een beperking zelf."
De veranderingen blijven niet onopgemerkt. Twee vrijwilligers die zelf rolstoelgebonden zijn, denken actief mee over verbeteringen. "Ze zijn positief over wat er gebeurt, maar geven ook eerlijk aan waar nog kansen liggen. Tegelijk begrijpen ze ook dat sommige keuzes nodig zijn. Een zwaar hek bij de kangoeroes is bijvoorbeeld logisch vanuit veiligheid, maar weer erg onpraktisch als je in een rolstoel zit."
Wat Loomeijer misschien wel het belangrijkste inzicht noemt, is dat toegankelijkheid inmiddels onderdeel is geworden van de dagelijkse manier van werken. "Bij iedere verbouwing stellen we onszelf nu de vraag: is dit straks voor iedereen goed toegankelijk?"
toekomst
Voor de komende jaren ligt er nog een lijst met nieuwe verbeteringen klaar. Denk aan schuifdeuren, bredere parkeerplaatsen, speeltoestellen die beter bereikbaar zijn en een liggende verzorgplek. Daarnaast start AquaZoo een samenwerking met NHL Stenden, waarbij studenten onderzoeken hoe bezoekers een dierentuin beleven wanneer zij de dieren niet kunnen zien.
Volgens Loomeijer stopt het verbeteren van toegankelijkheid nooit. En iedere verbetering levert weer nieuwe inzichten op. Zijn advies aan andere organisaties is helder. "Begin met ervaringsdeskundigen. Laat mensen met verschillende beperkingen door je locatie lopen en luister echt naar wat ze vertellen. Wat voor jou vanzelfsprekend is, hoeft dat voor een ander helemaal niet te zijn."
Loomeijer ziet daarin ook kansen voor Fryslân als geheel. "Ik denk dat je daar als provincie ook een mooie kans hebt. Als we als provincie steeds inclusiever worden en zorgen dat zoveel mogelijk mensen hier kunnen genieten van alles wat Fryslân te bieden heeft, dan onderscheid je je daar ook echt mee."
